Kriza u Makedoniji dostiže kulminaciju

Krizu, naizgled, generira gola borba za vlast u kojoj se ne biraju sredstva, ali uzroci su dublji.

Skoplje, Kriza, Protesti, Opozicija, Vlast, Ljevica, Desnica
Jasno je da jedino međunarodno posredovanje (pritisak) može okončati političku krizu, ali zasad nema odlučujuće ofanzive Washingtona i Brisela [AFP/ Getty arhiva]

Piše: Atanas Kirovski

Makedonska politička kriza dostiže kulminaciju, ne samo zbog toga što je opozicija napustila Parlament, institucije sistema i što će bojkotovati lokalne izbore, već i zbog oštre ideološke radikalizacije koja se u Makedoniji dešava prvi put nakon Drugog svjetskog rata.

Iako krizu, naizgled, generira gola borba za vlast u kojoj obje strane ne biraju sredstva da bi je se dokopale, uzroci su dublji.

Ideološki antagonizam

Problem je, prije svega, u tome što makedonska desnica uporno provodi koncept “prevrednovanja svih vrijednosti” i rekomponovanja istorije, a ljevica je odlučila da se tom konceptu susprostavi svim mogućim sredstvima.

U korijenu ovog ideološkog antagonizma je odsustvo istorijskog pomirenja ljevice i desnice, što bi dovelo do zajedničkog tumačenja makedonske istorije, od čega bi proizašao i dogovor o zajedničkoj budućnosti i konsenzus u vezi s glavnim nacionalnim pitanjima, kao što je zajednička platforma za pregovore u vezi s imenom sa Grčkom.

Makedonski komunisti su, kao pobjednička strana u Drugom svjetskom ratu, u Makedoniji unutar socijalističke Jugoslavije nekritički glorifikovali sve što je u makedonskoj istoriji bilo “napredno” i ljevičarsko, dok su ideolozi desnice bili anatemisani, proglašavani izdajicama i ljudima koji su radili za strane interese na štetu Makedonije ili su jednostavno prešutkivani.

Socijaldemokratska stranka, koja je nasljednik Saveza komunista Makedonije, prilagodila se novim demokratskim vrijednostima, ali nikad nije ozbiljno pokušala da napravi izmirenje sa desnicom, nego je nastavila kontinuitet istorijskih vrijednosti iz prošlog sistema. Za razliku od mnogih ekskomunističkih država, nije napravljen ni proces lustracije.

Nakon pobjede na izborima 2006. aktualna makedonska desničarska vlast je osvetnički i neselektivno krenula u “prevrednovanje svih vrijednosti”. U ovaj koncept koji je poznat po imenom “Skoplje 2014” kompletno je rekomponirana makedonska istorija i iz korjena je promijenjen lik prijestolnice Skoplja, uglavnom baroknom arhitekturom i postavljanjem stotina velikih spomenika.

U korijenu ovog ideološkog antagonizma je odsustvo istorijskog pomirenja ljevice i desnice, što bi dovelo do zajedničkog tumačenja makedonske istorije, od čega bi proizašao i dogovor o zajedničkoj budućnosti i konsenzus u vezi s glavnim nacionalnim pitanjima, kao što je zajednička platforma za pregovore u vezi s imenom sa Grčkom.

Izgrađen je muzej žrtvama komunizma (muzej žrtava fašizma ne postoji!) došlo je do hiperprodukcije državno sponzoriranih jeftinih dokumentaraca sumnjivog kvaliteta i još sumnjivije sadržine. Uglavnom se priča o žrtvama komunizma, nepravedno osuđenim za Makedoniju u vrijeme komunizma i sl.

Ulični protesti

Ono što se dešava je neselektivni juriš u potrazi za novim “istinskim vrijednostima”, nakon čega iščezavaju sve vrijednosti.

Prije nekoliko mjeseci su najureni iz svojih prostorija veterani Drugog svjetskog rata, preživjeli makedonski partizani koji su donijeli slobodu i stvorili savremenu makedonsku državu.

Nakon toga oni su izašli na prosvjede noseći veliki pano –“No Pasaran”, kao sjećanje na španski građanski rat i internacionalni karakter tadašnjeg komunizma, ali i kao poruka vlastima da u njima vide režim sličan diktaturi Franka.

Neki od prosvjednika, 90-godišnjaci sa ordenima na grudima, govorili su da prvi put izlaze na prosvjede u Skoplju nakon 27 marta 1941. kada su nosili transparente “Bolje rat nego pakt” i “Bolje grob nego rob”.

Međunarodni faktor (EU i USA) svoje djelovanje temelji na iskustvima iz bivše Jugoslavije, gdje su po pravilu konflikti dosad izbijali između različitih etničkih zajednica, pa uglavnom motre da ne dođe do interetničkog sukoba između Makedonaca i Albanaca. Pošto se radi o intraetničkom sukobu u okviru makedonske zajednice, u koji se Albanci ne miješaju, stranci smatraju da nema velike opasnosti od destabilizacije Makedonije i regiona južnog Balkana.

Ulica i prosvjedi su jedini način na koji sada djeluje i opozicija, nakon što su njihovi poslanici nasilno najureni iz makedonskog Sobranja 24.12 2012, da bi vlasti mogle donijeti budžet kakav su zamislile bez ikakve rasprave.

Protestira se po svim gradovima Makedonije svakog dana, a himna opozicije je postala internacionalna pjesma koju su pjevali italijanski komunisti “Bella ciao”.

Ljudi u Makedoniji su se podijelili na “naše” i “njihove”. Pazi se na kojim televizijama se gledaju vijesti, koji se internetski portali čitaju, pa čak i u kojim kafićima se pije kafa.

Međunarodni faktor

Međunarodna zajednica je pokušala da nađe kompromis, čime bi se opozicija vratila u Parlament i izašla na lokalne izbore, ali obje strane su duboko ukopane u svojim rovovima i ne kane popustiti. Opozicija traži vanredne izbore i saopštila je da se neće vratiti u Parlament, koji je za njih sasvim izgubio legitimitet nakon incidenata 24.12, a vlasti odbijaju da private zahtjeve opozicije i spremaju se da izađu na izbore sami, odnosno, kako je poručio premijer Gruevski, sa “drugom opozicijom” na izborima.

Istine radi, u Makedoniji su samo prije godine i pol održani prijevremeni parlamentarni izbori, kao što je istina i da realno druge opozicije nema, zato što je opoziciski blok koji namjerava bojkotovati izbore konglomerat svih partija koje nisu u vladajućoj koaliciji, od krajnje ljevice, preko političkog centra do krajnje desnice.  

Prije nekoliko mjeseci su najureni iz svojih prostorija veterani Drugog svjetskog rata, preživjeli makedonski partizani koji su donijeli slobodu i stvorili savremenu makedonsku državu.

Iako u Skoplju dolaze u nenajavljene posjete strani emisari gotovo svakog dana, čini se da međunarodna zajednica ne shvaća pretjerano ozbiljno makedonsku političku krizu. Prvo zato što Evropa ima svojih većih briga, i drugo zato što smatraju da nakon 20 godina neovisnosti država i institucije trebaju pokazati da mogu “hodati same, a ne samo uz pomoć štaka” (međunarodne zajednice).

Međunarodni faktor (EU i USA) svoje djelovanje temelji na iskustvima iz bivše Jugoslavije, gdje su po pravilu konflikti dosad izbijali između različitih etničkih zajednica, pa uglavnom motre da ne dođe do interetničkog sukoba između Makedonaca i Albanaca.

Pošto se radi o intraetničkom sukobu u okviru makedonske zajednice, u koji se Albanci ne miješaju, stranci smatraju da nema velike opasnosti od destabilizacije Makedonije i regiona južnog Balkana.

Bez ofanzive

Jasno je da jedino međunarodno posredovanje (pritisak) može okončati političku krizu, ali zasad nema odlučujuće ofanzive Washingtona i Brisela. Neki analitičari su skloni da to interpretiraju kao iščekivanje stranaca da aktuelne makedonske vlasti isporuče dogovor sa Grčkom u vezi s pitanjem imena, što im je daleko važnije od unutrašnjih političkih svađa. Možda ima istine i u ovoj interpretaciji, ali, po svemu sudeći, Washington i Brisel, koji imaju svoje veće brige, jednostavno čekaju da zemlja aspirant za članstvo u NATO-u i EU-u sama pokaže kapacitet da rješava unutrašnje političke krize.

Ako nema takvog kapaciteta, možda i nije spremna za članstvo.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera

Teme: 

NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove autora komentara, a ne stavove Al Jazeere Balkans. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja jer takvi komentari neće biti objavljeni. Al Jazeera Balkans zadržava pravo da određene komentare obriše bez najave i objašnjenja.